Web dasturlash nima?

Web dasturlash — bu internet orqali ishlaydigan saytlar va ilovalar yaratish jarayoni. Siz har kuni ochadigan Google, YouTube, Telegram web versiyasi, onlayn do’konlar va ijtimoiy tarmoqlar — bularning barchasi web dasturchilar tomonidan yaratilgan. Bu darsda web dasturlash aslida nima ekanini, u qanday paydo bo’lganini va nimadan iboratligini oddiy tilda tushuntiramiz.

Internet va web — bir xil narsami?

Ko’pchilik “internet” va “web” so’zlarini bir xil ma’noda ishlatadi, lekin ular boshqa-boshqa tushunchalar.

Internet — bu butun dunyo bo’ylab bir-biriga ulangan kompyuterlar tarmog’i. U 1960-yillarda paydo bo’lgan va aslida ma’lumot uzatish uchun yo’llar tizimidir — xuddi yo’llar va magistrallar kabi.

Web (World Wide Web) — bu internet ustida ishlaydigan xizmatlardan biri. Uni 1989-yilda Tim Berners-Li ixtiro qilgan. Web — bu bir-biriga havolalar orqali bog’langan sahifalar tizimi. Ya’ni internet — bu yo’l, web esa shu yo’lda harakatlanadigan mashinalardan biri. Elektron pochta, fayl uzatish kabi boshqa xizmatlar ham internetda ishlaydi, lekin ular web emas.

Web sahifa qanday paydo bo’ladi?

Har safar brauzerda biror saytni ochganingizda, aslida murakkab jarayon sodir bo’ladi. Keling, uni soddalashtirib ko’raylik:

  1. Siz brauzerga sayt manzilini yozasiz (masalan, learncode.uz).
  2. Brauzer shu saytni saqlab turgan serverga so’rov yuboradi.
  3. Server javob sifatida sahifaning kodini qaytaradi.
  4. Brauzer bu kodni o’qib, ekranda chiroyli sahifaga aylantiradi.

Bularning barchasi bir soniyadan kamroq vaqtda sodir bo’ladi. Web dasturchining vazifasi — aynan shu kodni yozish va serverni sozlash.

Web sayt nimalardan iborat?

Har bir web sahifa uchta asosiy qismdan tashkil topadi. Bularni yaxshi tushunib olish muhim, chunki keyingi darslarning barchasi shu uchtalikka asoslanadi.

HTML — tuzilish. HTML sahifada nima borligini belgilaydi: sarlavha, matn, rasm, tugma, ro’yxat. Buni uyning devorlari va xonalariga o’xshatish mumkin — u skeletni yaratadi.

CSS — ko’rinish. CSS sahifaning qanday ko’rinishini boshqaradi: ranglar, shriftlar, joylashuv, oraliqlar. Agar HTML devorlar bo’lsa, CSS — bo’yoq, oynalar va bezaklar. U sahifani chiroyli qiladi.

JavaScript — harakat. JavaScript sahifaga jonlilik va mantiq qo’shadi: tugma bosilganda nima bo’lishi, forma tekshiruvi, animatsiyalar. Bu — uyning elektr tizimi, chiroqlari va eshik tugmalari.

Bu uchtalik birga ishlaganda to’liq, jonli web sahifa hosil bo’ladi. Keyingi darslarda har birini alohida chuqur o’rganamiz.

Frontend va Backend

Web dasturlash ikki katta yo’nalishga bo’linadi. Bu farqni hozircha yuzaki tushunib qo’yish kifoya — keyingi darslarda batafsil ko’ramiz.

Frontend — foydalanuvchi ko’radigan va bevosita ishlatadigan qism. Tugmalar, matnlar, ranglar, animatsiyalar — bularning barchasi frontend. HTML, CSS va JavaScript aynan frontend uchun ishlatiladi.

Backend — sahifaning “orqa tomoni”, foydalanuvchi ko’rmaydigan qism. Ma’lumotlarni saqlash, foydalanuvchini tekshirish, hisob-kitoblar — bular serverda backend tomonidan bajariladi. Backend uchun Python, PHP, Go kabi tillar ishlatiladi.

Masalan, siz onlayn do’konda mahsulotni savatchaga qo’shsangiz — tugma va ko’rinish frontend, savatchani eslab qolish va narxni hisoblash esa backend.

Nega web dasturlashni o’rganish arziydi?

Web dasturlash bugungi kunda eng talabgir kasblardan biri. Bir necha sabab:

Talab yuqori. Deyarli har bir biznesga sayt yoki ilova kerak. Shuning uchun web dasturchilar doim ish bilan ta’minlangan va yaxshi maosh oladi.

Uydan turib ishlash. Web dasturchi bo’lish uchun ofisga borish shart emas. Ko’p dasturchilar uydan turib, hatto boshqa mamlakatdagi kompaniyalar uchun ishlaydi.

O’z g’oyangizni amalga oshirish. Web dasturlashni o’rgangach, o’zingizning saytingiz, blogingiz yoki biznes loyihangizni yaratishingiz mumkin. Hech kimga qaram bo’lmasdan.

Nisbatan oson boshlanish. Boshqa ko’p sohalarga nisbatan, web dasturlashni uydan, bepul vositalar bilan boshlash mumkin. Sizga faqat kompyuter, internet va o’rganish ishtiyoqi kerak.

Buni o’rganish qancha vaqt oladi?

Halol javob: bu sizning tirishqoqligingizga bog’liq. Asoslarni (HTML, CSS, JavaScript) tushunish uchun bir necha oy yetarli. Lekin haqiqiy dasturchi bo’lish — bu doimiy o’rganish jarayoni. Texnologiyalar rivojlanib boradi, shuning uchun eng yaxshi dasturchilar ham har doim yangi narsalar o’rganadi.

Muhimi — bir vaqtning o’zida hamma narsani o’rganishga urinmaslik. Bosqichma- bosqich borish kerak: avval HTML, keyin CSS, so’ng JavaScript. Bizning darslarimiz aynan shu tartibda tuzilgan.

Xulosa

Bu darsda quyidagilarni o’rgandik:

  • Web dasturlash — internet orqali ishlaydigan saytlar yaratish jarayoni.
  • Internet va web — boshqa-boshqa tushunchalar: internet — tarmoq, web — undagi xizmat.
  • Har web sahifa uch qismdan iborat: HTML (tuzilish), CSS (ko’rinish), JavaScript (harakat).
  • Web dasturlash frontend (ko’rinadigan qism) va backend (server tomoni) ga bo’linadi.
  • Bu sohani o’rganish talabgir, moslashuvchan va o’z loyihangizni yaratish imkonini beradi.

Keyingi darsda internetning o’zi qanday ishlashini — ma’lumot bir kompyuterdan ikkinchisiga qanday yetib borishini batafsil ko’rib chiqamiz.